Asystencja osobista – co to jest? Kto może z niej skorzystać?

Asystencja osobista – co to jest?

Asystencja osobista osób z niepełnosprawnością to forma pomocy w wykonywaniu codziennych czynności. Może obejmować wsparcie m.in. w ubieraniu się, przygotowywaniu posiłków, wychodzeniu na spacery, pracy czy nauce.

Usługa asystencji osobistej nie ma na celu wyręczania osoby z niepełnosprawnością. Asystent nie jest opiekunem – nie podejmuje więc w jej imieniu decyzji. Jego rolą jest udzielanie wsparcia, które pozwoli na podejmowanie aktywności społecznych, wykonywanie pracy zawodowej czy efektywne prowadzenie gospodarstwa domowego. Asystencja osobista umożliwia osobie z niepełnosprawnością prowadzenie niezależnego życia mimo stanu zdrowia.

Jaki jest cel i co ma zmienić nowy projekt ustawy o asystencji osobistej?

Od dłuższego czasu w przestrzeni publicznej podejmowano rozmowy na temat rozwiązań, które mogłyby zapewnić wysoki poziom ochrony praw osób z niepełnosprawnością. Kluczowym celem było udzielenie realnego wsparcia, które z jednej strony okaże się przydatne na co dzień, a z drugiej – będzie trwałe i pozwoli na zachowanie niezależności.

Ustawa o asystencji osobistej ma stanowić stałe, systemowe rozwiązanie wspierające osoby z niepełnosprawnością. Do tej pory pomoc była jedynie czasowa. Dzięki wprowadzeniu w życie projektu ustawy dostęp do asystencji osobistej ma się stać pewny i równy. Regulacje w założeniu zwiększą szansę na niezależne życie osób z niepełnosprawnością, a codzienne wsparcie umożliwi im realizowanie się w życiu osobistym, społecznym i zawodowym na równi z innymi.

Jakie korzyści daje asystencja osobista w codziennym życiu i pracy?

Wsparcie asystenta osoby z niepełnosprawnością daje możliwość realnego podniesienia jakości funkcjonowania na co dzień.

Jako przykład korzyści płynących z asystencji osobistej można wskazać m.in.: 

• zwiększenie niezależności w życiu osobistym – asystent pomaga w podstawowych czynnościach życia codziennego, w tym np. w robieniu zakupów, dojazdach do lekarza, załatwianiu spraw urzędowych czy przygotowywaniu posiłków. Dzięki temu osoba z niepełnosprawnością może być bardziej niezależna i żyć samodzielnie, bez konieczności ciągłego wsparcia ze strony rodziny. 
• ułatwienie rozwoju zawodowego – asystencja osobista stanowi realne wsparcie w życiu zawodowym. Asystent może m.in. pomagać w organizacji pracy, dojazdach do biura czy na spotkania lub przygotowaniu dokumentów. W ten sposób osoba z niepełnosprawnością może się bardziej skupić na swoich zadaniach zawodowych. 
• oszczędność czasu i zwiększenie efektywności – asystent osobisty przejmuje na siebie część codziennych obowiązków w zakresie planowania, organizacji i dopełniania formalności, dzięki czemu osoba z niepełnosprawnością oszczędza czas i może pracować efektywniej. 
• aktywizacja społeczna – wsparcie asystenta ułatwia spotkania towarzyskie, uczęszczanie na zajęcia sportowe czy udział w wydarzeniach kulturalnych. W ten sposób udaje się ograniczyć izolację społeczną.
• zwiększenie poczucia bezpieczeństwa – świadomość, że istnieje osoba, która stanowi pomoc w sytuacjach mogących stanowić wyzwanie, zwiększa pewność siebie i daje poczucie kontroli nad swoim losem.

Kto może skorzystać z asystencji osobistej?

Podstawowy warunek skorzystania z asystencji osobistej będzie obejmował posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności. Usługa ma być przyznawana na podstawie decyzji o poziomie potrzeby wsparcia. Uprawnione do składania wniosków mają być zarówno osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności, jak i zainteresowani z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności.

Pomoc jest co do zasady dedykowana osobom z niepełnosprawnością do 65 roku życia, jednak ze wsparcia można korzystać do końca ważności decyzji wydanej wcześniej.

Sprawdź również: Stopień niepełnosprawności a przywileje w pracy

Jakie wsparcie zapewnia asystencja osobista?

Asystencja osobista może objąć różne obszary wsparcia. Zakres pomocy w założeniu ma zawsze być określany przez osobę z niepełnosprawnością – czyli użytkownika. Asystent powinien działać według jego wskazówek, tak aby dopasować zakres usługi do potrzeb, a jednocześnie utrzymać niezależność objętego pomocą.

Co robi asystent osoby z niepełnosprawnością? W zakres pomocy mogą wchodzić między innymi: 

• podawanie leków, 
• robienie zakupów, 
• utrzymanie porządku, 
• korzystanie z komunikacji publicznej, 
• obsługa sprzętu w pracy, 
• załatwienie spraw urzędowych, 
• dokonywanie czynności prawnych, 
• wizyty lekarskie, 
• udział w zajęciach zorganizowanych,
• wsparcie w zakresie utrzymywania relacji.

Jak przebiega proces przyznania prawa do asystencji osobistej?

28 października 2025 roku Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o asystencji osobistej. Wsparcie dla osób z niepełnosprawnością ma być dostępne od kwietnia 2027 roku.

Proces przyznania prawa do asystencji osobistej obejmie kilka kroków.

1. Wypełnienie formularza wniosku i samooceny – osoba z niepełnosprawnością wskazuje w jego treści, w jakich czynnościach potrzebuje pomocy i w jakim wymiarze czasu. 
2. Złożenie wniosku o ustalenie prawa do asystencji osobistej – dokument ma być składany elektronicznie za pośrednictwem specjalnie przygotowanej platformy w systemie ministerstwa. Formularz samooceny stanowi załącznik do wniosku. 
3. Zapoznanie z formularzem samooceny osoby z niepełnosprawnością przez specjalny zespół – jego zadaniem jest zbadanie sytuacji osobistej i potrzeb wnioskodawcy. 
4. Spotkanie składu z osobą z niepełnosprawnością i dokonanie oceny potrzeb w zakresie asystencji.
5. Wydanie decyzji administracyjnej co do pomocy – w jej treści podaje się m.in. prawo do asystenta i wymiar godzin przysługującego wsparcia.

Kto może zostać asystentem osobistym osoby z niepełnosprawnością?

Asystentem osobistym może zostać osoba fizyczna, która ukończyła 18 rok życia. Wymagane będzie wykształcenie w zawodach związanych z opieką lub pomocą społeczną (np. opiekuna medycznego), doświadczenie w opiece lub ukończenie specjalnego szkolenia. W projekcie ustawy założono, że powstanie specjalny rejestr asystentów prowadzony przez wojewodę.

Asystentem osoby z niepełnosprawnością będzie mógł zostać cudzoziemiec, o ile ma pozwolenie na pracę w Polsce, spełni ustawowe warunki i zostanie wpisany do rejestru. Z grona uprawnionych do pełnienia tej funkcji wyłączono członków rodziny.

Warunki zatrudnienia i zarobki asystenta osobistego

Praca asystenta osobistego będzie wymagała dużej dyspozycyjności i posiadania odpowiednich kwalifikacji. Z tego powodu w ramach założeń projektowych uzgodniono, że dla chętnych trzeba zapewnić konkurencyjne wynagrodzenia. Ich wysokość może przekraczać nawet 8 tysięcy złotych brutto miesięcznie. Asystencja osobista będzie finansowana z budżetu państwa. Pełniący funkcję asystenta będą mieli opłacone składki ZUS i ubezpieczenia.

Wyboru asystenta osobistego będzie dokonywała osoba z niepełnosprawnością. Współpraca rozpocznie się na podstawie trójstronnego kontraktu między osobą z niepełnosprawnością, asystentem oraz realizatorem. W razie problemów w trakcie jej realizacji będzie istniała możliwość zakończenia pracy i wyboru innego asystenta. W określonych sytuacjach osoba z niepełnosprawnością będzie miała możliwość korzystania z pomocy kilku asystentów.

Rola administracji rządowej i samorządowej w organizacji i realizacji asystencji osobistej

Realizacja asystencji osobistej w Polsce opiera się na współpracy administracji rządowej i samorządowej.

Administracja rządowa skupia się na tworzeniu programu i zapewnieniu jego finansowania. Do jej zadań należy przede wszystkim określenie kryteriów uczestnictwa, zasad przyznawania wsparcia i nadzór nad realizacją.

Administracja samorządowa jest odpowiedzialna za organizację usługi i zapewnienie jej dostępności. Po otrzymaniu decyzji administracyjnej osoba z niepełnosprawnością wybiera realizatora asystencji, którym może być samorząd albo wybrana organizacja samorządowa.

Podsumowanie

Asystencja osobista to ważne rozwiązanie, które może stanowić realną pomoc w codziennym funkcjonowaniu dla osób z niepełnosprawnością. Projekt ustawy będzie z jednej strony wspierał ich aktywizację zawodową i społeczną, a z drugiej – umożliwi utrzymanie niezależności. Z punktu widzenia rynku pracy nie można zapominać, że ustawa o asystencji osobistej doprowadzi do powstania nowych miejsc pracy. Asystenci mogą liczyć na konkurencyjne wynagrodzenia, jednak będą musieli wykazać się odpowiednimi kwalifikacjami lub doświadczeniem.